pH માપક્રમ શું છે?
ધોરણ 10 વિજ્ઞાનના પ્રકરણ 2માં આપણે ઍસિડ, બેઇઝ અને ક્ષાર વિશે શીખીએ છીએ. કોઈ જલીય દ્રાવણ કેટલું ઍસિડિક અથવા બેઇઝિક છે તે સમજવા માટે pH માપક્રમ ઉપયોગી છે.
pH માપક્રમની સમજ
સામાન્ય રીતે 25°C તાપમાને જલીય દ્રાવણ માટે:
- pH 7થી ઓછું: ઍસિડિક દ્રાવણ
- pH 7: તટસ્થ દ્રાવણ
- pH 7થી વધારે: બેઇઝિક દ્રાવણ
pHનું મૂલ્ય જેટલું ઓછું હોય, દ્રાવણ એટલું વધુ ઍસિડિક હોય છે. pHનું મૂલ્ય જેટલું વધારે હોય, દ્રાવણ એટલું વધુ બેઇઝિક હોય છે.
દૈનિક જીવનનાં ઉદાહરણો
લીંબુનો રસ: તેમાં સાઇટ્રિક ઍસિડ હોવાથી તે ઍસિડિક હોય છે.
શુદ્ધ પાણી: 25°C તાપમાને શુદ્ધ પાણીનો pH લગભગ 7 હોય છે.
સાબુનું દ્રાવણ: સામાન્ય રીતે બેઇઝિક હોય છે.
pH શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?
pHનું મહત્વ માત્ર પ્રયોગશાળામાં નથી. જમીનની ગુણવત્તા, જળની સ્થિતિ અને આપણા શરીરમાં થતી કેટલીક પ્રક્રિયાઓ સમજવામાં પણ તે ઉપયોગી છે.
ઉદાહરણ તરીકે, મોઢામાં વધુ ઍસિડિક સ્થિતિ દાંતના ઇનૅમલને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
જાતે ચકાસો
પ્રશ્ન 1: pH 3 ધરાવતું દ્રાવણ ઍસિડિક છે કે બેઇઝિક?
જવાબ: ઍસિડિક.
પ્રશ્ન 2: 25°C તાપમાને શુદ્ધ પાણીનો pH કેટલો હોય છે?
જવાબ: લગભગ 7.
પ્રશ્ન 3: pH 10 ધરાવતું દ્રાવણ કેવા સ્વભાવનું હોય છે?
જવાબ: બેઇઝિક.
યાદ રાખો
pH માપક્રમ સમજતી વખતે માત્ર આંકડા યાદ કરવાને બદલે ઍસિડિક, તટસ્થ અને બેઇઝિક દ્રાવણ વચ્ચેનો તફાવત સમજવો વધુ જરૂરી છે.
આ લેખ સ્વઅભ્યાસ માટેની સહાયક માર્ગદર્શિકા છે. પાઠ્યપુસ્તકના પ્રકરણ 2 સાથે વાંચીને વધુ અભ્યાસ કરો.